Stinzenplanten
Dit keer eens foto’s van niet gebruikelijke soorten stinzenplanten maar soorten waarvan veel mensen niet weten dat ook deze onder de Stinzenplanten vallen.
Plotseling verschijnende stinzenplanten kondigen het voorjaar aan. Dit jaar is het voorjaar erg vroeg, in onze tuin bloeien naast Sneeuwklokje, Winterakoniet ook al het Lenteklokje en de stengelloze Primula. De eerste bloemen zie je ook al in het witte en roze longkruid. Alles uitzonderlijk vroeg.
Om de stinzenplanten hangt een mysterieuze waas. Waar komen deze planten vandaan en hoe komen ze aan hun naam? Misschien uit kruidentuinen van plattelandsartsen of meegenomen door mensen van kruistochten uit het Heilige Land of nog een andere mogelijkheid, het zouden sierplanten zijn die in vroegere eeuwen uitgeplant of uitgezaaid zijn en daarna ontsnapt aan de zorgende hand van de tuinman.
In het noorden en het westen van ons land groeien deze planten op de door de mens gemaakte stinzenmilieus, in het oosten en het zuiden van Nederland zijn het natuurlijke groeiplaatsen. De naam stinzenplant is afgeleid van het Friese woord Stins, de naam van een stenen huis na 1400. Ruim een halve eeuw is de naam Stinzenplant ingeburgerd in Nederland. In Friesland en Groningen heb je verschillende mooie Stinzentuinen.
Dit voorjaar willen we de Martenatuin in Franeker bezoeken. De eerste eigenaar heeft eind 15 de eeuw er alles aangedaan om zijn stadspaleis een prachtige uitstraling te geven. Zijn paleis is nu in gebruik als museum en in het mooie park kun je in het voorjaar o.a. Winterakoniet, sneeuwklokje, lenteklokje, voorjaarshelmbloem, holwortel, anemoon, breed longkruid, bostulp, knikkende vogelmelk, aronskelk, gewone vogelmelk, daslook, kievitsbloem en boshyacint vinden.
In onze tuin vindt je de meeste van bovenstaande soorten maar kun je in de zomer in onze tuin ook stinzenplanten vinden zoals vingerhoedskruid, adder wortel, salomonszegel en monnikskap.
Mijn vader was een echte Groninger en noemde de Monnikskap
Oadam en Evoa in ‘t hoeske, een mooie naam voor deze stinzenplant, deze plant staat op verschillende plaatsen in onze tuin, afgelopen jaar heeft hij rijkelijk gebloeid. Zo mooi met zijn diep blauwe bloemen. Ook het ‘onkruid’ Zevenblad is een regionale stinzenplant, deze heb ik op een paar plekjes in de tuin staan maar zorg wel dat het beperkt blijft. Onze tuin is niet groot genoeg om deze plant zijn gang te laten gaan. Groningers hebben mooie bijnamen voor planten zoals de tuinkamperfoelie Laive-heers-handjes en de salomonszegel Mot mit bigg’n. Dit jaar ga ik een week naar de provincie Groningen, op zoek naar de plaatsen waar mijn vaders voetstappen staan. In 1899 is mijn vader in Meeden geboren en in het plaatsnamenboek kwam ik tegen dat het dorp Bellingwolde betekent bij het woud van de familie Bellinga.
Nooit ben ik daar geweest maar de gedachte dat ik in april, de maand dat de meeste Stinzenplanten bloeien, mijn voetstappen daar zal achterlaten geeft me een rijk gevoel. Ruim een eeuw geleden dat mijn vader daar op zijn klompjes rond gelopen heeft, in een tijd dat er in die omgeving vreselijke armoede was, en dat zijn jongste dochter daar dan nu eindelijk naar toegaat. Een provincie op steenworp afstand, schandalig, Pa zou je me horen, ik ga de schade nu inhalen en verheug me om de provincie van u en uw voorouders te leren kennen. Verschillende borgen ga ik zeker bezoeken en wie weet hebben ooit voorouders van mij op zo’n borg gewoond. Een buitenstaander zegt een Groninger is rustig, nuchter, kijkt de kat uit de boom, is eigenwijs tot op het bot en zit barstens vol droge humor. Een groot deel van deze eigenschappen heb ik van mijn vader mee gekregen maar vooral het eigenwijze.
Reacties
Op dit artikel kan niet gereageerd worden.
AnneTanne, 4 februari 2008, 15:05:
Zevenblad een stinzenplant? Ik dacht dat die al veel vroeger (ten tijde van Karel de Grote) in onze contreien was binnengekomen. Ik heb altijd menen te weten dat Karel de Grote in de Capitulare de vilis onder andere zevenblad noemde als een van de planten die op alle landgoederen zou moeten worden aangeplant als ‘onderhoudsloze groente’ – lees als plant die in tijden van hongersnood nog steeds bruikbaar is. Maar ik zal het even nazoeken…
Martin Stevens, 21 februari 2008, 00:08:
Stinzenplanten of stinzenflora is een rekkelijk begrip. Feitelijk zijn het de planten die ooit aangeplant werden uit andere oorden en die zich kunnen handhaven, maar zich niet verspreiden over de verre omgeving. Het verhaal van de kruisvaarders is hoogstwaarschijnlijk een geromantiseerd verzinsel (waarom zouden zij dat doen?) We zijn bezig om een vernieuwde en uitgebreide uitgave te maken van het boek van vd Ploeg, waar ook dieper op de historie en het beheer van de stinzenplanten wordt ingegeaan, dan in vorige publicaties. En met mijn foto’s als leidend element :-)
Ik publiceer regelmatig op mijn blog over stinzenplanten
Martin